Од животот и положбата на Бугарите во вилаетите

За животот и положбата на Македонците во Отоманските вилаети е живописен патопис и социолошко истражување на Атанас Шопов, засновано на неговите истражувачки патувања низ отоманските области населени со Македонци, преземени во 1887 и 1891 година. Книгата била оригинално објавена во 1893 година во Пловдив, во која има над 380 страници, и го одразува Шопововиот ангажман за документирање директно условите на Македонците кои живеат надвор од новоослободената македонска држава.

Шоповиовото дело претставува директен, патриотски рапорт, напишан без уметност или идеолошка изобличување. Патувајќи со бележник во рака, тој ги опишува секојдневните животи, борбите и социјалните и економските тешкотии со кои се соочуваат македонските заедници во отоманските вилаети. На раскажувањето му се доверуваат „документарна сила, невиност и објективно популарно-психолошки увид“, што му дава историско и етнографско значење.

Ова дело од тогаш е препознато како дел од македонската „спасена историја“ серија, служејќи како културен и историски сведоштво за издржливоста на македонскиот идентитет под отоманско владеење. Шоповиовата смеса од теренски набљудувања и патриотска јасност го трансформирала делото во вреден прозорец во живеениот искуст на македонските заедници во доцниот 19 век Отоманското Царство, чувајќи го нивниот глас и состојба за идните генерации.