Карпошовото востание

Карпошовото востание од Александар Стојановски претставува историска студија за востанието од 1689 година во контекст на Големата австро-турска војна (1683–1699). Делото започнува со анализа на османлиската феудална експлоатација, даночниот притисок и влошувањето на положбата на македонското селанство (стр. 8–11). Востанието се сместува во пошироката воено-политичка рамка по продорот на австриската војска на Балканот, при што се нагласува дека отпорот произлегол од комбинација на внатрешна социјална криза и надворешни воени околности.

Значителен дел од студијата е посветен на издигнувањето на Карпош од ајдутски водач до главен организатор на востанието (стр. 12–18). Авторот го реконструира заземањето на Кратово и Скопје, создавањето на краткотрајна ослободена територија и симболичкото признавање од страна на австриската војска. Посебно внимание се посветува на учеството на рударите од Кратовскиот басен, на одбранбената улога на тврдините и на односите меѓу локалните востаници и австриската команда. Востанието се прикажува како пошироко народно движење, а не како изолирана ајдутска акција.

Публикацијата ја одразува историографската методологија на повоената македонска историска наука и го третира востанието како дел од подолгиот континуитет на отпор против османлиската власт. Напишана врз основа на архивски материјали, османлиски хроники и европски извори, студијата настојува да ги реконструира настаните од 1689 година во поширок регионален контекст. Како специјализирана историска анализа, делото претставува извор за проучување на рано-модерните востанија во Македонија и последиците од Големата турска војна.